//
you're reading...
ՍիվիլՆեթի Սիւնակներ

Եգիպտոսի դասերը աշխարհին

Մարդիկ յաճախ իրենց խօսքին մէջ աւելի շատ կը կրկնեն այնպիսի արժէքներու մասին, զորս քիչ ունին, կամ՝ երբեք: Օրինակ, խաբեբան՝ հաւատարմութեան մասին, մարմնավաճառը՝ պատուի, պաշտօնեան՝օրէնքի եւ թափանցիկութեան մասին, եւ այլն…

Եւ այսպէս, Եգիպտոսի նախկին նախագահ Մուհամմատ Մուրսին Յուլիս 2-ի իր արտասանած վերջին ճառին մէջ 45 րոպէի ընթացքին 57 անգամ արտասանեց օրինականութիւն բառը:

Փաստօրէն օրինաւոր ընտրութիւնները մինակը բաւարար երաշխիք չեն ժողովրդավարութիւն ստեղծելու ուղղութեամբ: Տնտեսական, քաղաքական, ընկերային եւ շարք մը այլ պատճառներու կողքին՝ Մուրսին չկրցաւ դառնալ նաեւ բոլոր Եգիպտացիներուն նախագահը: Մուրսիի օգտին քուէարկած եւ զինք նախագահ դարձուցած 10 միլիոնին փոխարէն անոր դէմ բողոքի ելան այդ թիւին եռապատիկը քաղաքացիներ: Թերեւս պատմութեան մէջ այսքան լայն ժողովրդային մասնակցութեամբ շարժում մը տեղի չէր ունեցած:

Հաւանաբար այս օրերուն Եգիպտոսի մէջ տեղի ունեցածներուն մասին վէճը դեռ երկար կը շարունակուի եւ քիչ հաւանական է, որ օր մը բոլորը համաձայնին անոր արժեւորման մասին, սակայն կարելի է քանի մը կետեր առանձնացնել:

Պատահածը զինուորական յեղաշրջում էր, որուն հիմնական մղիչ ուժը ժողովուրդն էր: Դժուար թէ բանակը իր զօրանոցներէն շարժէր, եթէ ժողովրդային շարժում չ’ըլլար: Այսպիսով բանակը անցաւ առաջին դերակատարութեան եւ քաղաքական գործիչները դարձան երկրորդական հերոսներ: Փակուեցան նաեւ հեռացուած իշխանութեան մամուլի գործիքները: Այս մէկը ժողովրդավարութեան գաղափարը պաշտպանողները ոչ պատուաբեր վիճակի կը մատնէ: Իսկ Եգիպտոսի, ինչպէս նաեւ Սուրիոյ մէջ, ակներեւ ոգեւորութիւնը թեթեւ ըսած շտապողական եւ չմտածուած կ’երեւի:

Ճիշդ է, որ ժողովրդավարութեան գաղափարը կը թելադրէ, թէ` երբ ղեկավարները ձախողին, քուէարկողները պէտք է փոխեն իրենց կարծիքը եւ փոխեն այդ ղեկավարները: Եւ այդ ոչ թէ զանգուածային բողոքի պատճառով, այլ այն տրամաբանական պատճառին համար, թէ կան ուրիշներ, որոնք աւելի լաւ կը լսեն ժողովուրդին ձայնը եւ կը կատարեն անոր կամքը: Սակայն Մուրսիի նախագահութեամբ իշխանութեան տիրապետած «Մուսլուման Եղբայրներ» շարժումը իր ցուցադրած նեղմտութեամբ ինքզինք գերազանցեց: Երկիրը ամբողջովին իսլամիստներու գերակշռին տակ առնելու փորձը խլեց անոնց ամբողջ օրինականութիւնը, որուն մասին Մուրսին ճարահատ կը կրկնէր իր վերջին ճառին մէջ: Մուրսին իր կուսակցութեան, իրեն եւ ընդհանրապէս Եգիպտոսի համար այս բոլորէն խուսափելու շատ առիթներ բաց թողեց: Օրինակ՝ ան կարող էր արտահերթ ընտրութիւններ կազմակերպել, բայց յամառեցաւ: Այսպիսով ան ռեկորդային ժամանակի մէջ կորսնցուց իր ժողովրդական յենարանը եւ ինք բացաւ իր տապալման ճանապարհը:

Ամէն պարագայի, պէտք է տարբերութիւն ընգդծել մէկ կողմէն «Մուսլուման եղբայրներու» եւ իսլամիստներու հանդէպ դիրքորոշման, իսկ միւս կողմէն վերջերս պատահած դէպքերուն հանդէպ դիրքորոշման միջեւ: Ո՛չ առաջիններուն հանդէպ ոմանց ունեցած ժխտական կեցուածքը կրնայ յեղաշրջումի պիտակը հանել դէպքերուն վրայէն, ո՛չ ալ դէպքերուն մասին ոմանց ժխտական կարծիքը կրնայ անոնց հանդէպ համակրանք ստեղծել:

Եգիպտոսի մէջ կատարուած իրադարձութիւնները հետաքրքրական են այն առումով, որ անոնց քաղաքական հետեւանքները եւ ազդեցութիւնները կը հասնին ամբողջ արաբական աշխարհին եւ անկէ անդին:

Դէպքերու առաջին օրերուն Եգիպտոսի մէջ պատահածներուն լուրերը հայ հանրութեան համար այնպէս կը թուէր, թէ այլեւս շատ բնական են այնտեղ կատարուածները: Դժբախտաբար այսպիսի նուրբ խնդիրներու մասին հայ վերլուծաբանները հանդէս կու գան այնպիսի սեւ ու սպիտակ արտայայտութիւններով, որուն պատճառով հանրութիւնը կը զրկեն այսպիսի հսկայ պատմական իրադարձութեան մը փոխանցելիք բոլոր դասերէն:

Միջին Արեւելքը չէ դատապարտուած կա՛մ զինուորական իշխանութեան, կամ ալ կրօնապետութեան ենթարկուելու: Այդ օրիէնթալիստական մօտեցումէն արդէն շատոնց հրաժարած են այս տարածաշրջանով լրջօրէն հետաքրքրուող մարդիկ:

Օրինակ՝ Եգիպտոսի բանակը միայն երկրի ու ժողովուրդի ապահովութեամբ զբաղող հաստատութիւն մը ըլլալէ աւելի, ան նաեւ կ’իշխէ երկրի տնտեսութեան աւելի քան 25 առ հարիւրին վրայ: Հետեւաբար անոր կատարած յեղաշրջումը կարելի չէ բացատրել միայն որպէս զինուորականութիւն-իսլամիստներ հակամարտութեան արդիւնք, այլապէս այդ իսլամիստները 2011-ի զինուորական յեղաշրջումէն ետք արդէն իսկ չէին հասներ իշխանութեան: Ոչ ալ որպէս լոկ ժողովուրդի պահանջքները կատարող ալտրուիստական կազմակերպութիւն է այդ: Որպէս երկրի հետզհետէ նահանջող տնտեսութենէն տուժող կողմ՝ բանակը մեծ շահ ունէր այս իշխանութեան փոփոխութեան մէջ: ֆինանսներու նախկին փոխնախարարի երկրի վարչապետի պաշտօնին նշանակումը երկրի տնտեսական վիճակով բանակին ունեցած հետաքրքրութեան ցուցանիշներէն մէկն էր նաեւ:

Իսկ անցած երկու տարիներու Եգիպտոսի ընտրութիւններն ու տարբեր դէպքերը փաստեցին, որ այդտեղ արդէն կայ աշխոյժ քաղաքական կուսակցական պայքար, համագործակցութիւն եւ ուժերու յարաբերակցութեան փոփոխութիւններ, որոնց հետ բանակը ի վերջոյ պարտաւոր է հաշուի նստիլ:

Եգիպտոսէն մինչեւ Սուրիա, Թուրքիա եւ Միջին Արեւելքի տարբեր երկիրներ, այսօր գոյութիւն ունի այնպիսի գիտակից քաղաքացիական հասարակութիւն, որ առանց անոր կարելի չէ որոշումներ կայացնել այս երկիրներու ապագային մասին: Այդ մասին կարելի է անդրադառնալ յատուկ նիւթով:

Միջին Արեւելքի հանդէպ մեր մօտեցումը պէտք է ըլլայ նուազ նախապաշարումներով, աւելի քաջալերական եւ աջակցող: Իսկ ամէնէն կարեւորը` մարդկանց գոյնի, կրօնքի, լեզուի, դասակարգի կամ այլ պատճառներով չանտեսելն ու անոնց անցած ճանապարհէն դասեր քաղելն է, առանց սեւ ու սպիտակ ընդհանրացումներու եւ վճռական հաստատումներու:


 

Original source: civilnet.am/2013/07/16/եգիպտոսի-դասերը-աշխարհին-2/

Advertisements

About Harout Ekmanian

Journalist, lawyer, netizen and an observant gentleman.

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s