//
you're reading...
ՍիվիլՆեթի Սիւնակներ

Օփերայէն Հրապարակ Հայաստան

Վերջերս, Մայիս 28-ի տօնակատարութիւններուն հետ կապակցաբար, շատ յաճախ կը խօսուի այն մասին, թէ Բագրատունիներու անկումէն մօտ հազար տարի անց Հայաստանը վերանուաճեց իր անկախութիւնը:

Այսպիսի յայտարարութիւններու համաձայն՝ Կիլիկեան Թագաւորութիւնը արդեօք որո՞ւ ժառանգ թողած կ’ըլլանք:

Հազար տարի պետականութիւն չունենալու յանկերգը պնդողները կ’անտեսեն եւ կը շրջանցեն հայոց պատմութեան ամէնէն երկարատեւ պետութիւններէն՝ Կիլիկեան Հայաստանի գոյութիւնը, պատճառաբանելով որ «այդ Հայաստան չէր» կամ «Հայկական բարձրավանդակ»-էն դուրս կը գտնուէր:

Առասպէլներու համաձայն, Հայկ նահապետը միջագէտքէն եկած է: Իսկ գիտութիւնը տարբեր տեսողութիւններ ունի: Եթէ այդ բոլորը պրպտենք, կը հասնինք նախամարդուն, որ մեծ հաւանականութեամբ Ափրիկէէն եկած է: Շատ քիչ է այն հաւանականութիւնը, ըստ որուն հայերը Մեծ Հայքի լեռներուն վրայ «բուսած» են:

Աւելին՝ ոմանք Կիլիկիոյ թագաւորները նոյնիսկ «օտարախառն» տոհմեր կ’անուանեն: Իսկ արդեօք մեր բոլոր թագաւորները մաքրամաքուր հայե՞ր եղած են: Օրինակի համար, Արշակունիներ եթէ պարթեւներ չէին, ապա ի՞նչ էին: Յետոյ ի՞նչ իմաստ ունի այսօր անոնց արմատները պրպտելը: Չէ որ կարեւորը անոնց թողած ժառանգն է: Բիւզանդիոնը հայ, ասորի եւ տարբեր ազգի կայսրեր ունեցած է, բայց Բիւզանդիոնի ժառանգը այնքան կարեւոր եւ մեծ է համաշխարհային պատմութեան մէջ, որ այսօրուայ Թուրքիան անգամ տէր կ’ելլէ այդ պատմութեան եւ օսմանցի սուլթաններէն սկսած մինչեւ արդի Թուրքիոյ ներկայացուցիչները Բիւզանդիոնի իրաւայաջորդները կը համարեն իրենք զիրենք:

Ամերիկացի պատմաբան Ճիանգարլօ Գազալին իր «Արդեօք Օսմանական Կայսրութիւնը Եւրոպական էր» թէզին մէջ շատ մանրամասն կը բացատրէ օսմանցիներուն Բիւզանդիոնը նուաճելէ ետք անոնց կատարած իրաւական, ընկերային եւ պալատական բարեփոխումները, որոնք կը հեշտացնէին անոնց Բիւզանդիոնի մշակութային եւ ռազմավարական ժառանգին ու դերակատարութեան տիրանալու ձգտումները: Փաստօրէն անոնք չէին մտածեր Միջին Ասիա վերադառնալու մասին, պարզապէս քանի որ «այդտեղի տափաստաններուն վրայ բուսած են»:

Իսկ այսօր, ցաւ ի սիրտ, շատ հեշտ եւ հանգիստ խղճով մեր պատմութեան ամէնէն կարեւոր էջերէն մէկը կասկածի տակ կ՚առնենք եւ կը հրաժարինք անկէ, արդի Հայաստանի մէջ: Ոմանք որպէս ողորմութիւն կ՚ընդունին անոր «ինչ որ տեսակ հայկական թագաւորութիւն մը» ըլլալը, բայց դեռ կը պնդեն, որ այդ Հայաստան չէր: Հետաքրքրական է արդեօք ինչ է «Հայաստան»-ի սահմանումը: Կամ ունի՞ արդեօք յստակ սահմանում: Երեւանի ապարատչիկներուն համաձայն այդ օփերայէն հրապարակի միջեւ է, ոմանց համար Կլէնտէյլն է, Դաշնակցութեան համաձայն Ուիլսոնեան սահմաններն են, Հայաստանի նոր ծայրայեղներուն համաձայն ալ դեռ ծովէ ծով երազներ կան, ու այսպէս շարքը երկար է…

Թուրքիոյ կրթութեան նախարարութեան հրատարակած օտարներու համար թուրքերէն սորվելու դասագիրքերը կը կոչուին «Խեթեր-1», «Խեթեր-2», «Խեթեր-3»… Թերեւս շուտով Թուրքիան սկսի Կիլիկեան թագաւորութիւնն ալ իր անցեալին վերագրել: Չէ՞ որ կան արդէն նախկին փորձեր Արեւմտեան Հայաստանի տարբեր հնավայրերուն մէջ:

Հաւանաբար այս խնդիրին ամէնէն լաւ պատասխանը տուած է Կոստան Զարեանը, 1925-26-ին իր «Անցորդը եւ իր ճամբան» վէպին մէջ.

«Ծովի հետ ունեցած իր յարաբերութիւնից կարելի է բնորոշել մարդը։
Կարելի է բնորոշել ժողովրդները։
Մենք՝ հայերս, կուլտուրապէս, ծովի եւ լերան երկու հակադիր սկզբունքների պայքարով ենք ապրել։
Լեռնային մարդը անհորիզոն է եւ սահմանափակ։ Լեռը ստրուկօրէն ներկան է, ինքնապաշտպանութիւն եւ սահման։ Այստեղ երկինքը ամպ է, մշուշ եւ իր պայծառութիւնը ոչ մի բանի մէջ չի արտացոլւում։ Լեռը ծանրութիւն է, բարձրացողի ծունկերի վրայ կախուած քար, ճնշում։ Մռայլ է եւ գրեթէ անփոփոխ։ Մենակութիւն է։
Եթէ լեռնային մարդը անասունների տրտում ընկերակցութիւնը չունենայ՝ կը մեռնի։
Ծովը լայն երգի մեղեդի է, հոսանք, թռիչք եւ ապագայ։ Բաց ճանապարհ է եւ աղմկալից կենսունակութիւն։ Ծովափերին օդը թրթռում է, արիւնի հոսանքը արագանում, մարմինը արթուն է եւ կանայք սիրուել են ուզում։
Ծովը բոլոր կարելիութիւնների բանալին է եւ ցանկութիւններ վառող ջահակիրը։
Մեր նախնիքները ծովերը եզերող լեռների վրայ կանգ են առել, խրխնջող ձիերի վրայ բազմած։
Ու դրա մէջ է մեր ամբողջ դրաման։»


Original source: http://www.civilnet.am/2013/06/01/օփերայէն-հրապարակ-հայաստան/

Advertisements

About Harout Ekmanian

Journalist, lawyer, netizen and an observant gentleman.

Discussion

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s